Category Archives: General

Ο ρολος τις κρητικης μουσικης μεσα στην κρητικη κοινωνια

“Οι Μουσικές της Κρήτης”

1η Παγκρήτια Συνάντηση»

Ηρακλείο 10/7/2014

Πρώτα άπο όλα, θα ήθελα να ευχαριστήσω τον Πολιτιστικό Σύλλογο Γωνιών Μαλεβιζίου και τον κύριο Κώστα Παντερή για την προσπάθεια που κάνουν οργανώνοντας για πρώτη φορα μία τέτοια μεγάλη συνάντηση για την Κρητική Μουσική. Στην ουσία αύτη η συνάντηση αποτελεί ένα μεγάλο αφιέρωμα στην κρητική μουσική που σπανίως συναντά κανείς έξω από τον χώρο της μουσικής, έξω από τα γλέντια, τους γάμους, τις βαπτίσεις , τις συναυλίες .

Για εμένα είναι μεγάλη τιμή να είμαι σήμερα έδω, και μεγάλη μου χαρά να μπορώ να μοιραστώ μαζί σας ενα κομμάτι της έρευνας μου που αναφέρεται στα Κρητικά.

Στην Ελλάδα ήρθα για πρώτη φορα το 2002, κάνοντας το ταξίδι Βαρκελώνη Ιστανμπούλ με τρένο. Τότε κουβαλούσα μαζί μου ένα μικρό ραδιόφωνο, και θυμάμαι τι μεγάλη έκπληξη που είχα ακούγοντας μέσα από τους ραδιοφωνικούς σταθμούς τόση πολλή ελληνική μουσική. Μετά έμεινα στη Θεσσαλονίκη ένα χρόνο και έκει άρχισα να καταλαβαίνω ότι υπάρχει μια μεγάλη μουσική ποικιλία που εκφράζεται στα Ελληνικά, και ακόμα κάτι άλλο, ότι αυτό που εμείς (οι καταλανοί) γνωρίζουμε σαν παραδοσιακή μουσική και στην Ελλάδα λέγετε δημοτική, έχει μια ζωντάνια που είναι δύσκολο να βρει κανείς στον τόπο μου. Τελικά στο τέλος του 2006 ήρθα στην Κρήτη, και έδω, αισθάνθηκα ότι η παρουσία Κρητικής μουσικής ήταν πολύ ισχυρότερη σε σχέση με τα άλλα μέρη της Ελλάδας, και φυσικά ακόμα μεγαλύτερη αν τη συγκρίνω με την Καταλωνία. Μπορούσα να ακούσω κρητική μουσική στο σουπερμάκετ, στο λεωφορείο, στο ραδιόφωνο 24 ώρες το εικοσιτετράωρο, στους γάμους, στα πανηγύρια… Επίσης, εξαιτίας του ότι η γυναίκα μου είναι κρητικιά, είχα την ευκαιρία να συμμετέχω στην καθημερινή ζώη του νησιού σαν κανονικό μέλος της κρητικής κοινωνίας. Έτσι μπόρεσα να διακρίνω πως τα κρητικά είναι κάτι που πάντα (ή σχεδον πάντα) πρέπει να υπάρχει όταν εσείς οι κρητικοί θέλετε να γιορτάσετε κάτι. Από την άλλη πλευρά γνώρισα τον Γιώργο Ξυλούρη, τον Ψαρογιώργη, και την οικογένεια του, οι οποίοι μου ανοίξανε τις πόρτες του σπιτιού τους. Με τον Γιώργο άρχισα να γνωρίζω περισσότερα πράγματα για την κρητική μουσική και για τη σημασία που μπορεί να έχει για τους ντόπιους.

‘Ετσι άρχισα να ενδιαφέρομαι για την κρητική μουσική σαν κοινωνιολογικό φαινόμενο, και άρχισα σιγά σιγά να μελετώ τα κρητικά από μια ανθρωπολογική σκοπιά. Δηλαδή να αντιμετωπίζω τη μουσική της Κρήτης, σαν ένα αντικείμενο έρευνας μέσα από το οποίο να μπορώ να περιγράψω την ζωή στην Κρήτη. Όπως έλεγε ο Αλαν Μερριαμ, ο πατέρας της ανθρωπολογίας της μουσικής, να αντιμετωπίζω τη μουσική σαν κουλτούρα, σαν ένα δημιούργημα που παράγει η κοινωνία.

Δεν ήτανε εύκολο για μενα, πρώτα απ’ όλα έπρεπε να βελτιώσω τα ελληνικά μου και να αρχίσω να καταλαβαίνω (πάνω κάτω) την κρητική διάλεκτο. Επίσης αν και δεν είμαι ούτε μουσικολόγος, ούτε μουσικός, έπρεπε να αποκτήσω κάποιες γνώσεις κρητικής μουσικής (για το λόγο αυτό συμμετείχα για παράδειγμα σε ένα σεμινάριο κρητικού λαούτο που έκανε ο Ψαρογιώργης στο Χουδέτσι), και να μάθω επίσης μερικούς κρητικούς χορούς για να μπορώ να συμμετέχω και μελετώντας τα γλέντια από μέσα.

 Πάνω σε αυτή τη βάση ξεκινήσα και επίσημα την ερευνά μου το 2008 και την ολοκλήρωσα το 2010. Τα αποτελέσματα αυτής της έρευνας εκδόθηκαν το 2012 σε βιβλίο στα Καταλανικά με τον τίτλο «Τα Κρητικά: ταξίδι στις μουσικές τις Κρήτης». Το βασικό ερώτημα που είχα όταν ξεκίνησα την ερευνά ήταν αυτό που θα προσπαθώ να απαντήσω σήμερα με την μικρή ομιλία μου: Ποιος είναι ο ρόλος τις κρητικής μουσικής μέσα στην κρητική κοινωνία;

Αυτό που με ενδιέφερε στην ουσία ήτανε ποιος είναι ο ρόλος από τη σκοπιά της ιδεολογίας που διαδραματίζει η παραδοσιακή κρητική μουσική (γνωστή και ως Κρητικά ή Κρητική μουσική) στη διαμόρφωση της ταυτότητας του νησιού. Τι εννοώ με αυτό; Με ενδιέφερε δηλαδή να διακρίνω τα στοιχεία εκείνα που η κρητική κοινωνία αντιλαμβάνεται σαν δικά της ή την προσδιορίζουν και σχετίζονται με την παραγωγή και την παρουσία της κρητικής μουσικής στην καθημερινότητα του νησιού.

Τα συμπεράσματα μετά από 27 συνεντεύξεις (σε μουσικούς, παραγωγούς, δημουσιογράφους, και ακροατές), 6 μήνες περιπλάνησης σε όλο το νησί βλεποντας διαφορετικάγλέντια και ανθρώπους, μελέτη της σχετικής βιβλιογραφίας, και μετά από 4 χρόνια βιωματικής παρατήρησης, ήταν τα εξής:

Σαν γενικό συμπέρασμα θα έλεγα οτι η κρητική μουσική, είναι κυρίως ένας μηχανισμός έκφρασης της ταυτότητας που έχουν οι άνθρωποι του νησιού, γιατί απλά είναι η μουσική που παράγεται από τους κρητικούς και απευθύνεται κυρίως σε αυτούς. Χρησιμοποιώντας τις λέξεις του ιστορικού Σάββας Πετράκη, είναι “η μουσική που έχει σχέση με τον τόπο” , ή , όπως μου έλεγε η Μαρια Κότη ειναι “η μουσική που δεν πεθαίνει, γιατί αναπναίει και αλλάζει φόρμες”.

Τι θέλω να πω με αυτό; Σήμερα που οι διαφορές που έχουνε οι Κρητικοί με τους υπόλοιπους ‘Ελληνες έχουνε μειωθεί, διότι τα τελευταία 100 χρόνια είναι πολίτες του ίδιου κράτους, και που πια ζούμε στην εποχή της παγκοσμοποίησης όπου το φαινόμενο της ομογενοποίησης παίρνει μεγάλη διάσταση, τα κρητικά κατά τη γνώμη μου, λειτουργούν σαν ενας μηχανισμός που έχετε οι Κρητικοί για να δείξετε, για να εκφράσετε, ότι ακόμα σαν ανθρώπινο σύνολο, είστε διοφορετικοί. Γιατί τα Κρητικά ειναι δημιούργημα της ταυτότητα σας που λειτουργεί σαν ασπίδα προστασίας, σαν μία αντίδραση μπροστά σε μία κατάσταση μη-πολιτισμού.

Για παράδειγμα είναι φανερό οτι η κρητική μουσική είναι ένας από τους λίγους χώρους έκφρασης όπου διατηρείται η κρήτική διάλεκτος σαν διακριτικό στοιχείο. Και οχι μόνο, κατά τη διάρκεια της έρευνας μου μπορούσα να διακρίνω μια σειρά στοιχείων μέσα από τα οποία οι κρητικοί αντιλαμβάνονται τη διαφορετικότητα τους και τα οποία μας επιτρέπουν να αντιληφθούμε ότι αυτή η μουσική προέρχεται από έναν συγκεκριμένο τόπο και από μία συγκεκριμένη κοινωνία, την κρητική και οχι κάποια άλλη.

Αναφέρομαι στα μουσικά όργανα, στους χορούς, στις μελωδίες, στους στίχους καθώς και στους ίδιους τους μουσικούς- όλα αυτά που εσείς οι Κρητικοί αναγνωρίζετε σαν δικά σας, και οχι μόνο εσεις, γενικά όταν κάποιος από την υπόλοιπη Ελλάδα τα ακούει, μπορεί να καταλάβει ότι εκείνο το τραγούδι είναι από την Κρήτη και όχι από κάπου αλλού.

Τι εννοώ με αυτό, οτι τα κρητικά ειναι ενα πλουραλιστικό φαινόμενο, με ό,τι σημαίνει αυτή η έννοια και όπως το έχουμε δει να ξεδιπλώνεται μπροστά μας αυτές τις μέρες μέσα από τόσες διαφορετικές απόψεις που μιλούν για τη μουσική του νησιού. Και θα προσθέσω ότι δεν υπάρχει μόνο ένας τρόπος παιξίματος, ούτε χορού, ούτε κουρδίσματος για να μπορούμε να πούμε ότι αυτή η κρητική μουσική είναι πιο σωστή ή πιο αγνή από κάποια άλλη ( ή τέλος πάντων κάτι που μας λέει ότι αυτή η κρητική μουσική είναι πιο κρητική από την άλλη). Όλα αυτά κατά τη γνώμη μου είναι μόνο θέμα γούστου, θέμα αισθητικής. Γι’ αυτό το λόγο, για παράδειγμα σήμερα, έχουμε τόσους ραδιοφωνικούς σταθμούς, που έχουν στο πρόγραμμά τους διαφορετικά είδη κρητικής μουσικής. Μέσα στα Κρητικά υπάρχουν τα πάντα, όπως στην ίδια την ζωή και την κοινωνία της Κρήτης.

Ευτυχώς δεν ζούμε πια σε εκείνη την ιστορική περίοδο που το Ελληνικό κράτος προσπαθούσε για ιδεολογικούς λόγος να υποστηρίξει μόνο κάποια μουσικά όργανα, κάποιους συγκεκριμένους σκοπούς ή χορούς από κάποιες μόνο περιοχές με σκοπό να ενδυναμώσει μία συγκεκριμένη εικόνα της Κρήτης ή μια κρητική ταυτότητα που να μπορούσε να  αποτελεί κομμάτι μίας συγκεκριμένης εικόνας τις Ελλάδας. Διότι η Κρήτη όπως και η Ελλάδα, δεν έχει μία και μόνο μορφή.

Τώρα, για να υπάρχει η Κρητική μουσική χρειαζονται οι δημιουγοί. Οι μουσικοί είναι οι κύριοι πρωταγωνιστές αυτού του μουσικού φαινομένου. Χωρίς αυτούς δεν υπάρχει μουσική, δεν υπάρχει γλεντι. Ειίναι αυτοί που διατηρούν τη διάλεκτο μέσα στα τραγούδια, αυτοί που εκφράζουνε τις ποικίλες αποχρώσεις της σχέση των κρητικών με το νησί τους, είναι αυτοι που τραγουδούν για τον τόπο και για τον κόσμο του. Ο Κevin Dawe, άλλος ανθρωπολόγος που έκανε την μελέτη του στο νησί τη δεκαετία του ενενήντα, έλεγε ότι οι μουσικοί της Κρήτης είναι  “the keepers of tradition” (οι σωματοφύλακες τις παράδοσης). Έγω προτιμώ να τους αποκαλώ σωματοφύλακες της [κρητικότητας], δηλαδή κρητικής ταυτότητας, γιατί εκφράζουνε ποικίλες εκφάνσεις και εκδοχές της Κρήτης, και του τι σημαίνει να είναι κανείς Κρητικός, μία ποικιλία που έχει σαν κοινό στοιχείο τη μουσική.

Πιστεύω οτι η σχέση που έχουν τα κρητικά και η ταυτότητα του νησιού ειναι πολύ άμεση, και κατά τη γνώμη μου, γίνεται ακόμα αμεσότερη μέσα στο σημερινό κοινωνικο-οικονομικό πλαίσιο. Διότι, όταν οι δομές δικαίου, οι οικονομικές δομές , οι πολιτικές κτλ. που διαφοροποιούσαν μέχρι πριν κάποια χρόνια τους ποικίλους τρόπους ζωής στα διάφορα μέρη του κόσμου με την έλευση του μοντερνισμού διαλύονται ή σχεδόν εξαφανίζονται, και γινόμαστε πάνω κάτω όλοι το ίδιο, υπάρχει μια ανθρωπολογική ανάγκη να αναδείξει κάθε κοινωνία ότι ακόμα είναι διαφορετική.

Ωστόσο, η διαφορετικότητα αυτή μπορεί μόνο να αποδειχθεί μέσα από την εκφραστική και επιτελεστική της διάσταση. Και αυτός, εν κατακλείδι, είναι ο ρόλος που αποδίδω στα Κρητικά.

Jordi Alsina Iglesias

Υποψήφιος διδάκτορας

Πανεπιστήμιο Βαρκελώνης

Trobades de música mediterrània a Torroella de Montgrí

trobadesmusica2013Creta és el melic del món. La història i el mite l’han convertit en l’enclavament indispensable entre l’orient i l’occident de la mediterrània, entre el nord i el sud. I ta kritikà, les músiques tradicionals, hi viuen amb la força incontenible del ball i de la veu. Les Trobades havien de passar inexcusablement per Creta, i aquest any es fa realitat amb el llaüt i la veu d’un dels músics actuals més destacats, Giorgos Xylouris, i l’apassionant riquesa dels balls que aglutina a la gent de cada poblet a les festes i a les celebracions. Des dels balls de casament al cant sobre textos improvisats, podem flairar en directe un panorama únic de la música i la dansa de l’illa dels déus hel·lènics.

Formació
Us oferim 12 hores de formació eminentment pràctica i sobretot participativa per aprofundir en la cançó i les danses de Creta. Haureu de trair un dels dos tallers, tot i que podreu fer un tast del que no trieu, i compartireu moments de treball en comú.

Taller de Cançó
Formador Giorgios Xylouris
Taller que farà una mirada al cançoner popular cretenc. Els alumnes aprendran diverses melodies associades als cants de riztika provinents de la zona del Lefkà. Són cants monofònics d’origen pastoril que destaquen per la seva varietat de temàtiques associades a la vida quotidiana. També es treballaran les kondilles, cançons on es permet l’improvisació de versos, i per descomptat cançons per ser ballades.

Taller de Danses
Formadora: Fotini Trigonaki
Al taller es treballaran les cinc danses més conegudes que avui dia es ballen indistintament a tota l’illa: syrtos xanioticos, siganos, kastrinos o malevizotis, pendozalis i sousta. La majoria són músiques que generalment parlen d’amor o fan referència a les passions. Poden ser “guerreres” (pidiktos) o “tranquil•les” (syrtos), i en la majora dels casos es ballen en forma de cercle obert.

PREUS
40 € / 35 € (si feu la inscripció abans del 15 d’abril)
La inscripció dóna dret a rebre 12 hores de formació, dossier de l’alumne i entrada gratuïta a tots els concerts de les Trobades de Música. En finalitzar els tallers es lliurarà un certificat d’assistència.

COM INSCRIURE’S
Mitjançant el formulari d’inscripció online o per telèfon al Museu de la Mediterrània (972.75.51.80)
Les sol·licituds d’inscripció seran ateses d’acord amb l’ordre de recepció i la inscripció no quedarà formalitzada fins que s’hagi fet l’ingrés.
Hi ha places limitades.

Sobre la justícia (IV)

Sobre el retorn a un sentit comú, citant a Vinogradoff:

“El derecho no puede separarse de la moral, no hasta donde claramente contiene, como elemento propio, la noción de lo justo, a la que corresponde la cualidad moral de la justicia”.
“El derecho busca lo justo y la justicia, por más que en los casos particulares alcance este objetivo de un modo imperfecto. Si omitimos este atributo de nuestra definición, nos será muy difícil trazar una línea entre una ley y cualquier orden arbitraria… Por lo tanto es imposible dar una definición de derecho basada exclusivamente en la coerción del Estado”.
Si el derecho se vacía de la moral de lo justo y lo injusto cuando se produce en la conciencia de las personas que buscan la justicia, entonces la arbitariedad y la coerción, es decir, el interés armado, se convierte en la fuente principal o única de justicia. (Justicia Vindicatoria pg 22)

Sobre la justícia (II)

Continuant amb el llibre de l’Ignasi Terradas:

“Además, incluso obrando de buena fe es muy difícl obtener que la justicia se desprenda de circumstancias y predisposiciones sociales que al aplicarse la pervierten o despojan de su equidad. No estamos hablando de prevaricación, de cualquier tipo de corrupción, o de abusos que la misma justicia puede corregir, sino de la defectuosidad de la justicia ejercida de buena fe. (…) Un juicio justo, en todo lo que le atañe por este principio, equivale a una revolución. Porque se ve obligado a hacer frente a otras injusticias que “no vienen al caso.” Por esto los jueces que han practicado algún juicio deslumbrante por su equidad pasan a la historia casi como revolucionarios y amenazadores de la jurisprudencia habitual.” ( Justicia vindicatoria pg 19)

Sobre la justícia (I)

Finalment he pogut tornar obrir el treball enciclopèdic de l’Ignasi Terradas, “Justicia vindicatoria”, publicat pel Consejo Superior de Investigaciones Científicas l’any 2008. Quasi 1000 pàgines en el qual l’autor (professor i mestre del qui escriu) ens submergeix en el camp de l’Antropologia jurídica. En un llibre farcit de casos etnogràfics i on es fa un repàs de la història i les teories que han marcat l’estudi i la recerca de justícia. Un terme universal que les varietats de formes de la vida humana han anat configurant des de la seva complexitat.
Una primera reflexió: “En una democracia censitaria sólo los propietarios ejercen derechos como ciudadanos. En nuestras democracias sólo ciertos niveles de riqueza son capaces de obtener los contratos previos a la acción de la justicia en muchas materias, incluyendo varias penales. El imperio del mercado sobre lo jurídico hace que en general el derecho – por haberse privatizado en muchos casos su acceso- sea caro, y la justicia -por ser pública- mal pagada o bien pagada pero mal reconocida. El mercado está mucho más al servicio de lo culposo –por lo menos- que del cumplimiento: se desentiende de las consecuencias vitales de los contratos y así lo respetan la ley y la jurisprudencia en la medida en que toleran o ensalzan el mercado como fuente de derecho. El mercado puede alcanzar por la vía dolosa la disponibilidad de derechos fundamentales de las personas. Esto puede producir situaciones análogas a las de una sociedad de nobles y siervos.” (pg 18)